Het ratificatieproces van CETA

Melanie S. M. Lyn

Op 30 oktober kwamen Donald Tusk (Voorzitter Europese Raad), Jean-Claude Juncker (Voorzitter Europese Commissie) en Justin Trudeau (Canadese premier) samen in Brussel en ondertekenden ze CETA, het vrijhandelsverdrag tussen Canada en de EU.

Maar CETA is nog niet helemaal rond. Dit was gewoon de eerste stap van het CETA-ratificatieproces.

De stappen van het CETA-ratificatieproces:
1. De Europese Commissie presenteert het resultaat van de onderhandelingen met de Canadese overheid
2. De Europese Raad (regeringen) keuren het goed. EU en Canada ondertekenen
3. Het Europese Parlement stemt
– Commissie Internationale Handel (INTA) stemt
– Andere parlementaire commissies geven hun mening
– Het Europese Parlement houdt de definitieve ‘plenaire’ stemming
4. Nationale (en regionale) parlementen stemmen

In juli 2016 kondigde de Commissie aan dat CETA als een gemengd verdrag zou worden afgesloten. Dat betekent dat CETA zowel door het Europese Parlement (EP) als door elk van de 28 Lidstaten moet worden goedgekeurd. In sommige Lidstaten (bijv. België) houdt dat goedkeuring door de regionale parlementen in of door de tweede kamers van nationale parlementen die de regio’s vertegenwoordigen (bijv. Duitsland).

We zitten momenteel in het ratificatieproces van het Europese Parlement. Normaal gezien is dit een vrij eenvoudige procedure: gedurende een periode van minstens zes maanden wordt een verdrag door het voltallige Parlement onderzocht en gaat het daarna naar de plenaire stemming. Dergelijke onderzoeken omvatten hoorzittingen, debatten en schriftelijke verklaringen. Die rol wordt hoofdzakelijk opgenomen door de parlementaire commissies, die zich elk op specifieke domeinen van de EU-competentie richten en die bestaan uit parlementsleden van alle politieke gezindten en Lidstaten. Deze procedures zijn ingesteld om de macht te verdelen over de Europese instellingen zodat bijvoorbeeld voorstellen van de Europese commissie naar behoren door het parlement worden onderzocht.

In het geval van CETA gebeuren de dingen niet zoals anders. Hoewel de standaard EU procedure technisch gesproken wel werd nageleefd, zal het Europese Parlement in de praktijk haar engagement voor transparantie en democratie nagenoeg niet kunnen nakomen.

Nadat de Raad, de Commissie en Canada CETA hadden goedgekeurd en ondertekend, heerste er veel onzekerheid over het tijdstip van de stemming door het Europese Parlement. De oorspronkelijk voorgestelde datum van half februari werd vervroegd naar december, en vervolgens weer veranderd naar de datum die momenteel wordt vooropgesteld: 1 februari. Zelfs half februari zou echter een probleem zijn geweest omdat de Europese parlementsleden zodoende maar weinig tijd kregen om het document van 1600 pagina’s door te nemen vooraleer ze een definitieve beslissing nemen.

Nog een omstreden kwestie: de verzoeken van parlementaire commissies om voor de stemming geraadpleegd te worden, zoals de normale procedure voorziet, werden oorspronkelijk verworpen. Pas onlangs kregen drie commissies (milieu, transport en tewerkstelling) na druk van groepen burgers en kritische Europese parlementsleden, toelating om dan toch een schriftelijke opinie voor te bereiden. Dit toont aan dat druk van burgers wel degelijk een invloed heeft op het interne EU-beleid! De korte deadline heeft echter een negatieve impact op dat proces en ondermijnt de noodzakelijke controles die ingesteld zijn om het debat en de democratie in het Europese Parlement te garanderen.

De volgende stap van het ratificatieproces zal de stemming in de commissie internationale handel (INTA) van het Europese Parlement zijn, dat een grote rol speelde tijdens de CETA-onderhandelingen. De INTA-leden zijn Europese parlementsleden en ze dienen volgens de planning eind januari voor of tegen CETA te stemmen. Hun beslissing wordt in de uiteindelijke plenaire bespreking voor de stemming van het Europese Parlement voorgesteld als een aanbeveling.

Na een vergadering van de EU-Raad kwam er een kink in de CETA-kabel toen België de overeenkomst door tegenkanting vanuit het Waalse Gewest niet kon ondertekenen. Volgens de Belgische wetgeving moeten alle regionale parlementen de federale regering toestemming geven voor die een verdrag als CETA ondertekent. De Waalse premier, Paul Magnette, heeft de ondertekening door België even tegengehouden; hij verklaarde dat CETA een bedreiging vormde voor de openbare diensten en voor de Waalse landbouwers. Na intensieve onderhandelingen met de EU liet Magnette toe dat België CETA ondertekende, maar onder bepaalde nieuwe richtlijnen (waaronder een controle van de bepalingen inzake de speciale bescherming van investeerders door het Europese Hof van Justitie). Hij verklaarde ook dat hij de ratificatie van CETA in het Waalse parlement zou tegenhouden als de richtlijnen van Wallonië niet gevolgd worden. Hierna werd CETA op 30 oktober 2016 ondertekend door Donald Tusk (voorzitter EU Raad), Jean-Claude Juncker (Voorzitter EU-Commissie) en Justin Trudeau (Canadese premier).

Momenteel ziet het er naar uit dat de plenaire stemming in het Europese Parlement begin februari zal plaatsvinden. Om CETA te verwerpen moeten ruwweg 272 van de 571 parlementsleden ‘neen’ stemmen. Als anderzijds genoeg parlementsleden zich van stemming onthouden en er meer ‘neen’ dan ‘ja’ stemmen zijn, wordt CETA ook verworpen.

Momenteel ziet het er naar uit dat de plenaire stemming in het Europese Parlement begin februari zal plaatsvinden. Om CETA te verwerpen moeten ruwweg 372 van de 571 parlementsleden ‘neen’ stemmen. Als anderzijds genoeg parlementsleden zich van stemming onthouden en er meer ‘neen’ dan ‘ja’ stemmen zijn, wordt CETA ook verworpen.

Momenteel ziet het er naar uit dat de plenaire stemming in het Europese Parlement begin februari zal plaatsvinden. Om CETA te verwerpen moeten ruwweg 272 van de 571 parlementsleden ‘neen’ stemmen. Als anderzijds genoeg parlementsleden zich van stemming onthouden en er meer ‘neen’ dan ‘ja’ stemmen zijn, wordt CETA ook verworpen.

Indien de Europese parlementsleden het CETA verdrag in het Europese Parlement goedkeuren, wordt CETA naar elk nationaal parlement van de 28 EU-Lidstaten gestuurd om daar in het parlement gestemd te worden. Zelfs als slechts één nationaal parlement CETA verwerpt, zal het vrijhandelsverdrag in zijn geheel mislukt zijn.